terug naar startpagina

 

Van Bindsbergen-Liemers

 

 

  

    Grondstein (foto Rubin)

Het Liemerse geslacht Van Bindsbergen heeft haar wortels waarschijnlijk liggen in het Duitse Rijnplaatsje Bensberg vlakbij Keulen. De familienaam kan in dit verband worden aangemerkt als toponiem. Het is niet zeker dat de eerste Van Bindsbergens in Nederland werden vernoemd naar de plaats van herkomst. In Keulen bijvoorbeeld zetelde in de zeventiende eeuw het geslacht Von Bensbergh. De Randwijkse Van Binsbergens gebruikten dezelfde familienaam.

 

In Duitsland belijden de Von Bensberghs de rooms-katholieke religie. In de Betuwe en de Kleefse Liemers worden zij lidmaten van de Nederduyts Gereformeerde Kerk. Eén tak van de Liemerse familie zal via huwelijken overgaan tot de rooms-katholieke godsdienst.

 

Vanaf ongeveer 1660 bewonen Van Bindsbergens de heerlijkheid Grondstein, de heerlijkheid Steenward en het Gelders Eiland, waar zij pachtboeren zijn. In eerste instantie heten ze nog Van Binsbergen. Later wordt dat Van Bindsbergen. Vanaf hun ‘binnenkomst’ treden ze economisch op de voorgrond. De Van Bindsbergens boeren op aanzienlijke boerderijen. Kerkelijk verwerven zij binnen de Nederduyts Gereformeerde kerk regelmatig de functie van diaken. Zij trouwen met aantrekkelijke partners, dat wil zeggen dochters of zonen van grote boeren. De familie onderhoudt waarschijnlijk vanwege het pachterschap nauwe zakelijke banden met het geslacht Von Wylich und Lottum, vanaf 1649 Heer van de vrije heerlijkheid Grondstein. Omstreeks 1719 komen de leengoederen Grondstein en Steenward in handen van deze familie. Door omvangrijke schulden raakt de familie Von Wylich und Lottum in het midden van de achttiende eeuw financieel aan de grond. Zodoende komt Grondstein in 1754 in bezit van de Regierungsrat Heinrich Johann von Hymmen. Tot op de dag van vandaag is de familie Von Hymmen eigenaar van de vroeger tot Grondstein behorende landerijen.

 

Ook elders in de Liemers pachten Van Bindsbergen grote boerenhoeven. Johannes van Binsbergen, zoon van Gerrit van Bensbergen, landbouwer en diaken te Herwen, en Rijxke Ariense, en kleinzoon van Jan van Bensbergen en Jenneke van Kolk, zijn landbouwer/pachter op de havezathe Rijswijk   te Groessen (1769-1776). Johannes wordt geboren te Herwen op 30 mei 1700. Hij overlijdt te Groessen op 23 januari 1773. Hij trouwt te Zevenaar op 1 juni 1738 Maria Evers, dochter van Evert Evers en Gertruid Gerritsen, gedoopt te Groessen op 13 juni 1712 en overleden te Leuven onder Groessen op 23 januari 1794.

 

De slechte economische omstandigheden voor het boerenvolk in de Liemers en de neergang van het geslacht Von Wylich und Lottum zullen ongetwijfeld gevolgen hebben gehad voor de Van Bindsbergens die bleven wonen op of in de buurt van Grondstein. Van pachtboeren die in de kerkelijke archieven zelfs als ‘eersaam’ te boek staan, worden ze binnen een tijdspanne van vijfentwintig jaar daghuurder, dienstknecht of dagloner. De eerste generaties Van Bindsbergen zijn allemaal het schrijven machtig. Zowel zonen als dochters genieten onderwijs. Met de maatschappelijk-economische neergang verdwijnt ook de scholing. Tegen het eind van de achttiende eeuw en het begin van de negentiende eeuw is geen enkele Liemerse Van Bindsbergen het schrijven machtig.


De tegenwoordige Binsbergerhof, gelegen onder Elten aan de Binsbergerweg, een zijweg van de B-8 Babberich-Elten, herinnert nog aan de positie van de Van Bindsbergen in de achttiende eeuw.

 

Al lang vóór de Van Bindsbergens op Grondstein hun intrede doen, leeft en woont een familie Van Binsbergen in de Betuwe.
Jan Joost von Bensbergh, geboren in 1521, is als leenman verbonden aan het huis van Soelen en Aldenhaagh. Zijn zoon heet ook Jan Joost (1553-1615), die eveneens de functie van leenman vervult. Hij trouwt met Ursula Augustuijnsdr.  Uit dit huwelijk wordt Jasper Janszn von Bensbergh (1585-1638) geboren, die leenman is van het vorstendom Gelre en het Graafschap Zutphen. Hij trouwt 29 juni 1609 in Utrecht met Maria van Ceulen. Na het overlijden van Maria trouwt Jasper met Maria van Kervelen. Uit dit huwelijk wordt in 1610 Hendrik Claes von Bensbergh geboren.

Hendrik Claes von Bensbergh, soldaat onder sijn genade den Grave von Solms trouwt op 24 februari 1635 Lijsbeth Gerrits. Het echtpaar woont in Utrecht in de Jofferstraat vlakbij de Witte Vrouwenpoort. Hendrik trekt vervolgens naar Randwijk waar hij van 1653 tot 1657 de functie van buurmeester uitoefent. Deze functie vervult ook zijn zoon Hendrick von Bensbergh/van Binsbergen van 1669 tot 1672. Hendrick trouwt Gerritje Bernts Roest, een telg uit een belangrijke Betuwse landbouwersfamilie.

 

Verwantschap tussen de Betuwse en Liemerse Van Binsbergens is nog niet aangetoond. Mogelijk heeft Hendrik als soldaat een uitstapje gemaakt naar de Liemers waar hij een relatie met een Grondsteinse is aangegaan. Via de archieven is dat echter nog niet aangetoond. Een relatie tussen de Betuwese en Liemerse tak is wel aannemelijk.
 
Jan van Binsbergen, zoon van Jan van Bensbergen en Jenneke van Kolk, trouwt namelijk te Bemmel voor de tweede maal op 3 mei 1679 Anneken Ariens. Uit dit huwelijk wordt Anna Sophia geboren. Zij wordt gedoopt te Huissen op 4 mei 1681. Anna trouwt te Huissen op 29 mei 1707 met Jan Roest. Na zijn overlijden trouwt zij te Bemmel op 21 december 1715 met Arie van Binsbergen, gedoopt te Randwijk op 25 december 1680. Hij is een zoon van de Randwijkse buurmeester Hendrick von Bensbergh en Gerritje Bernts Roest. Deze connectie duidt op verwantschap. Bardt, een broer van Anna Sophia, zoekt zijn geluk ook in de Betuwe. Hij trouwt Jacomijn Janssen (Judick Hendrick) uit Valburg.

 

In de Betuwe komen de Van Binsbergens zakelijk goed vooruit. Waarschijnlijk ontstonden daardoor mogelijkheden om ook elders (in de Liemers) hun economische vooruitgang te bestendigen. Dat maakt het verklaarbaar, dat Jan en Willem van Binsbergen grote pachthoeven betrokken op Grondstein, een heerlijkheid waar tot dan geen Van Binsbergens woonden.

In de Liemers ontwikkelen zich twee takken

Van Bin(d)sbergen. Blijft de naam in de Betuwe Van Binsbergen, in de Liemers komt in de negentiende eeuw de ‘d’ tot op de dag van vandaag erbij.


Verondersteld wordt dat Willem van Bensbergen uit Aerdt en Jan van Bensbergen uit Herwen broers zijn. Beiden hebben als vader Bart van Bensbergen. Deze Bart is echter nog niet aangetroffen in de archieven. Het nageslacht van Jan van Bensbergen laat de Liemers al snel achter zich. De nazaten van Willem blijven de Liemers voor een groot deel trouw. Uit Willem verduurzaamt zich een protestante tak en ontstaat wegens huwelijken een katholieke tak.

 

In de Liemers had de familienaam Van Bindsbergen in de twintigste eeuw vooral een muzikale en sportieve klank. Veel Van Bindsbergens waren in de eerste helft van de twintigste eeuw bekende muzikanten in de Liemers. Diverse leden van de familie maakten als voetballer, voetbaltrainer en wielrenner furore. Frits van Bindsbergen werd in de jaren tachtig van de twintigste eeuw wereldkampioen ploegentijdrit voor amateurs. Toon en Willy van Bindsbergen acteerden als amateur-voetballers in het laatste kwart voor de twintigste eeuw op het hoogste niveau.

 

Deze familiegeschiedenis is nog lang niet compleet. De zakelijke wederwaardigheden en de maatschappelijke positie en invloed van de Van Bindsbergens heb ik hier slechts summier weergegeven.

 

Wilt u genealogische gegevens van deze familie? Als u mij e-mailt, stuur ik u deze graag toe.

 

Oudst bekende Liemerse voorvader is Willem van Bensbergen, zoon van Bart van Bensbergen, wonende te Aerdt, belijdenis Nederduyts Gereformeerde kerk te Herwen oktober 1679, overl. vóór 1710 , tr. 1e te Herwen 8 maart 1684 Gerritje Janssen, tr. 2e te Herwen 13 juli 1689 Hendersken van Amerongen, j.d. van Gendringen, komt in 1684 met attestatie van Schenkenschans.

Uit het eerste huwelijk worden geboren:
1. Jan Hendrijk. Hieruit nageslacht
2. Bart, ged. te Herwen 14 mei 1687

Uit het tweede huwelijk worden geboren:
3.  Gerrit, ged. te Herwen 16 mei 1690, jong overleden
4.  Judijk, ged. te Herwen 2 augustus 1691, tr. 1e Geurt Vos, geb. te Wehl (ondertr. te Herwen 16 januari 1712), tr. 2e Hermannus Olthoff (ondertr. te Herwen 23 februari 1726)
5. Gerrit, ged. te Herwen 24 oktober 1694, jong overleden
6. dochter, ged. te Herwen 3 mei 1696, doopgetuigen Hendrijk Lamers en Neeltje van Bensbergen
7. Gerrit, ged. te Herwen 16 januari 1698, landbouwer, op 10 december 1728 door de Kerkenraad van Herwen aangesteld als diaken, tr. 1e te Herwen 10 januari 1723 Anneke Gijsbers, dr. van Hendrik Gijsbers en Jenneke, tr. 2e te Herwen 22 september 1747 Geertruid Blij, dr. van Jan Blij en Metje van Heel. Hieruit nageslacht.

Copyright ® 2012 frans a.m. van gorkum

info: fransvangorkum@gmail.com

 

GENEALOGIE

www.fransvangorkum.nl